HAPİSHANE DENEYİ

Stanford Üniversitesi Psikoloji bölümü profesörü Philip Zimbardo, insanların toplumun yapıştırdığı etiketleri nasıl da benimsediğini somut bir şekilde ortaya koymak amacıyla 1971 yılında bir deney tasarladı. Deneyini gerçekleştirmek için Stanford Üniversitesi’nin altına sahte bir hapishane kurdurttu. Sahteydi ama gerçeğinden hiçbir farkı yoktu. Aynı üniversitede bir miktar para sunarak öğrencileri deneye davet etti. Yirmi dört öğrencinin daveti onaylamasıyla deney başlamış oldu.

İlk olarak öğrencilerin bir kısmı mahkum, bir kısmı gardiyan olacak şeklide seçildi. Gardiyanlar gerçek bir gardiyandan farksız olarak giydirildi. Ek olarak ise hepsine birer tane güneş gözlüğü verildi. Çünkü Zimbardo, gardiyanların duygularının kesinlikle belli olmasını istemiyordu. Mahkumlar ise silahlı bir soygundan suçlanarak tutuklandılar. Her biri prosedüre uygun bir şekilde işlemden geçerek ( parmak izi, fotoğraf…) küçük hücrelere üçerli olmak üzere kapatıldılar. Verilen görevler doğrultusunda gece sayımları yapılıyor ve mahkumların, numaralarını benimseyip artık sadece bir numaradan ibaret oldukları empoze ediliyordu. Böylelikle mahkum rollerine adapte olup kendi benliklerini kaybetmeye başladılar. İlk günden itibaren beklenenden daha fazla reaksiyon alınan bu deneyde gün geçtikçe işler çığırından çıktı. Gardiyanlar kendilerini role kaptırıp çeşitli ceza yöntemleri belirliyorlardı. Bu ceza yöntemlerinden biri de şınav çektirmekti. Zimbardo ve ekibi, ilk başta bu ceza yöntemini oldukça basit bulmuşken sonralarında bu yöntemin Nazi toplama kampında uygulandığını keşfettiler. Gardiyanlar o kadar zalimleştiler ki geçmişte yapılan işkence yöntemlerini farkında olmadan taklit ediyorlardı. Aynı zamanda mahkumlar isyanlar çıkartıyor ve psikolojik durumlarından şüphe ettirecek hareketlere başvuruyorlardı. Zimbardo da artık bu sistemi araştırmacı olarak değil de hapishane müdürü olarak yürüttüğünü fark etmesiyle altıncı günün sonunda deneyi sonlandırmaya karar verdi.

Bu deney ile her biri sıradan öğrenci olan yirmi dört insanın nasıl da verilen rollerle kendilerini kaybetmesine tanık olmamızı sağlayan Zimbardo’nun mesajı oldukça açık: Hepimizin içinde belli bir potansiyel var. Ve bu potansiyel, ne ile besleniyorsa ona hizmet ediyor.
Bizim bu noktada yapmamız gereken ise kendi potansiyelimizi toplum baskısı altında olmadan yönlendirmemizdir. Aksi takdirde yönlendirilmeye müsait deneklere dönüşürüz. Bu ne kadar mı sürer? Sadece altı gün.

Yazar: Vaveyla

Kaynak: Onedio, Evrimağacı, Wikipedia

Share

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir