SEYİRCİ ETKİSİ

Yoğun bir gün geçirmiş, bitkin bir şekilde eve dönmüşsünüz. Üstünüzü değiştirip, yemeğinizi yiyip salonunuzda en sevdiğiniz köşeye atmışsınız kendinizi. Elinize telefonunuzu almış ve kafanızdaki meşguliyetlerden sıyrılmaya hazırsınız. Derken karşınıza bir haber çıkmış. İnsanların azgınlığı sonucunda artmış dehşet dolu olaylardan sadece bir tanesi. Okurken dahi tüyleriniz diken diken olmuş. Olaya karşı şikayetlerinizin yanı sıra eleştirdiğiniz bir nokta daha var: şahitlerin sessizliği. O an hemen ben orada olsaydım şöyle davranırdım böyle yardım ederdim diye senaryolar kuruyorsunuz kafanızda. Sahi gerçekten de senaryonuzda bulunan karakterinizin hakkını daima verebilir miydiniz?

Kitty Genovese

1964 yılında Kitty Genovese isimli genç kadın sabaha karşı üçte evine dönmektedir. Evine yaklaşmışken Winston Moseley isimli bir adam tarafından tecavüz edilip defalarca bıçaklanarak katledilir. Bu sırada komşular yürek burkan çığlıklar sonucu uykularından uyanır ve pencerelere koşar. Şahit sayısı oldukça fazla olmasına rağmen hiç kimse polisi çağırmaz. Olayın manşetlere düşmesinden sonra toplumun kızgınlığı sadece katile değil aynı zamanda orada sessiz duran vatandaşlaradır. Bu denli sessizliğe anlam veremeyen iki araştımacı John Darley ve Bibb Latane konuyla alakalı bir deney yapmaya karar verir.

Acil Durumlarda Yakındaki Kişilerin Müdahalesi

John Darley ve Bibb Latane sahte bir araştırma düzenleyerek altı kişiyi üniversitedeki kişisel problemlerini anlatmaları için davet ederler. Kişiler ayrı odalara konulup kulaklıklar verilir. Duyabildikleri tek kişi araştırmayı sürdürecek kişidir. Sahte araştırmacı, birbirinden çekinmemeleri için böyle bir sistem kurduklarını izah eder. Hazırlıkların bitmesi ile sohbeti başlatır. Bir süre sonra sahte araştırmacı rol gereği öksürmeye ve nefes alamamaya başlar. Odalardaki birbirinden bağımsız kişiler ise hiçbir yetkiliye durumu açıklamaya yeltenmez. Çünkü o sırada akıllarında “Bir başkası zaten gerekeni yapmıştır.” düşüncesi bulunur. Aynı deneyi iki kişi ile sürdüren ekip, bu kişilerin çoğunun duruma el attığını görür. Deneyden elde edilen veriler sonucunda John Marley ve Bibb Latane ortaya “seyirci etkisi” kavramını atar. Ortamdaki kişi sayısı arttıkça bireyler üstlerindeki sorumlulukların dağıldığını hisseder ve harekete geçmekte zorlanır. Kitty Genovese cinayetinde de olay bundan ibarettir. Olayı izlemekle yetinen komşular psikolojilerinin bir oyununa aldanmıştır.

Sizden ricamız eğer kalabalık bir alanda yardıma muhtaç kalırsanız ortaya “yardım edin” diye bağırmaktansa gözünüze kestirdiğiniz bir kişiyi herkesin görebileceği şekilde işaret ederek yardım isteyin. Böylelikle kişiye sorumluluk bilincini yükler, hareketini hızlandırırsınız.

Yazar: Vaveyla

Kaynak: Matematiksel, Psikonot, Yirmilerim

Share

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir